Maxaad ka taqaan taariikh nololeedka Ra’isal wasaaraha dalka Turkiga Rajab Tayyip Erdoğan?

TAARIIKH IYO WARBIXIN

undefinedHalkaan ka akhri

Rajab Tayyib  erdogan waxaa uu ku  dhashay   xaafadda Kasımpaşa  ee magaalada Istanbul February 26, 1954 , isagoo ka dhashay  qoys dan yar ah.

Erdogan aabihiis ayaa la sheegay inuu ahaan jiray  askari ka tirsan ciidamada ilaalada xeebaha ee dalka Turkiga.

Waxaa u ku biiray siyaasadda markii uu jirsaday 17 sano, xilligaas oo uu kamid noqday hogaamiyayaasha ururkii ardada ee kasoo  horjeedday nidaamkii shuuciyadda.

Sidoo kale  Erdogan ayaa ka tirsanaa mid kamid ah naadiyada kubbada cagta ee xaafadda Kasımpaşa ee magaalada Istanbuul.


Receb Tayyib Erdogan iyo marwadiisa Emina Erdogan

Erdogan oo kasoo jeeda qoys muxaafidiin ah oo diinta Islaamka ku dhagan  ayaa guursaday 1978  xaaskiisa  Aamina Erdogaan oo ah haweenay ku caan baxday  xirashada xijaabka oo aan ku badnayn haweenka dalka Turkiga, iyagoo dhalay  2  wiil iyo 2  gabdhood.

waxaa uu ka qalin jabiyay  jaamacadda Marmara qaybteeda  dhaqaalaha iyo maamulka culuumta , markaasoo uu ku biiray  dhaqdhaqaaqii uu waday  ra’iisul wasaarihii militarigu afgambiyeen Necmettin Erbakan  oo lagu eedeeyay inuu ka tirsanaa Islaamiyiinta Turkiga.

Sannadkii 1991-kii ayaa loo doortay xildhibaan , balse uma ayan suura galin inuu baarlamaanka fariisto kadib markii ay militariga cilmaaniyiinta ah ku eedeeyeen  inuu xiriir la leeyahay  dhaqdhaqaaqyda Islaamiga ah ee ka jiray dalka Turkiga.

Erdogan  oo lagu tilmaamo inuu ahaa siyaasi aad u firfircoon, waxaa loo doortay duqa magaalada taariikhiga ah ee Istanbuul   1994, markaas oo uu magaalada Istanbuul ka dhisay ilaa iyo 50 buundo oo lagu yaraynayay mashquulka waddooyinka..

Waxaa kale oo uu wax ka qabtay biyaha iyo nadaafadda Istanbuul , isagoo ku guulaysay abaal marinta ay bixiso hay’adda qaramada midoobay ee UN-HABITAT  iyadoo loo aqoonsaday maayarka ugu wanaagsan ee  caalamka.

1997  ayaa xabsiga loo taxaabay Erdogan  markaas oo maxkamadda sare ee Turkigu  ay mamnuucday xisbigii uu ka tirsanaa oo uu hogaaminayay  ra’iisul wasaare Necmettin Erbakan , kadib markii uu ka qayb qaatay dibad baxyadii ay ka dhigayeen magaalada Istanbuul taageerayasha xisbiga daryeelka Turkiga, waxaana lagu xukumay Erdogan 10  bilood oo xabsi ah.

Isla xilligaas Erdogan waxaa laga mamnuucay siyaasadda, waxaana laga xayuubiyay xilkiisii maayarnimada.

1999 ayaa xabsiga laga sii daayay.

Sannadii 2001 ayuu aasaasay xisbigiisa cadaaladda iyo horumarka  oo ay wada hogaaminayeen isaga iyo madaxweynaha hadda Cabdalla Guul.

2002 ayaa xisbiga caddaalada iyo horumarka uu ku guulaystay  aqlabiyadda kuraastii baarlamaanka , balse Erdogan ma noqon ra’iisal wasaare madaama laga mamnuucay siyaasadda waxaa xilka qabtay gudoomiye ku xigeenka xisbiga ahna madaxweynaha haatan Cabdalla Guul.

2003 ayaa maxkamadda sare oo ay awood ku leeyihiin militariga ilaaliya cilmaaninimada Jamhuuriyadda Turkiga ay soo saartay go’aan ay ku diiday doorashadii baarlamaaniga ee dhacday 2002 waxayna amartay  maxkamadu in markale lagu celiyo doorashada.

Doorashadii ku celiska ahayd ayuu markale xisbiga Erdogan helay aqlabiyadda codadkii, nasiib wanaagna waa la qaaday xayiraaddii saarnayd , wuxuuna noqday  ra’iisul wasaaraha dalka Turkiga.

Erdogan markii uu qabtay xukunka wuxuu sare u soo qaaday dhaqaalaha dalka Turkiga, wuxuu xuquuq badan u ogolaaday dadka Kurdiyiinta ah ee dalkaasi, wuxuuna dagaal siyaasadeed la galay militariga cilmaaniga ah oo ugu dambayntii uu ku guulaystay inay iska casilaan xilalkii ay hayeen , Turkiguna uu noqdo waddan  dimuqraadi ah oo shacabku  ay leeyihiin xuquuqo badan.

Waxaa kale oo uu ka qaaday xayiraadda saarnayd gabdhaha xijaabka qaata oo aan loo ogolayn inay  ku galaan xijaabka jaamacadaha dalka iyo waliba xarumaha dawladda.

Waxaa uu xiriir  wanaagsan la yeeshay  midowga Yurub , isagoo ku guulaysan waayay inuu Turkigu noqdo xubin buuxda kadib markii  ay Faransiiska iyo Jarmalku ka biyo diideen  in dal Islaam ah oo ay ku noolyihiin 80 milyan loo ogolaado xubinnimada midowga Yurub.

Taa badalkeeda Erdogan waxaa uu u soo wareegay dhanka waddamada Islaamka, waxaana uu xiriir adag la yeeshay  markii ugu horreysay  wadamada carabta iyo Iiraan, taasoo loo arkayay in Erdogan uu kaga aargudanayay  reer Yurub.


Erdogan iyo boqorka Sucuudiga Cabdalla bin Cabdil Caziiz


Erdogan ee saddex jeer  oo is xigta loo doortay ra’iisul wasaaraha dalka Turkiga, waxaa uu noqday hogaamiye  u dooda xuquuqda shucuubta Islaamka ah ee la dulmiyay.

Waxaase si wayn loo xasuustaa markii uu si kulul u caayay madaxweynaha Yuhuuda Shimon Berez  shirkii Davos xilligaas oo uu difaacayay falastiiniyiinta markinka Qaza.

Waxaa kale oo uu hoos u dhigay xiriirkii  u lalahaa Israel markii ay dishay 9 qof oo u dhashay Turkiga oo mucaawino u siday marinka Qaza, isagoo ka qaatay safiirkiisii Israel , xiriirkiina u jaray  Yuhuudda.

Dadka wax ka qora taariikhda Erdogan waxaa ay ku tilmaameen inuu yahay nin Yuhuudda aad u neceb, taasoo soo dedejisay markii uu xukunka qabtay inuu xumaaday xiriirkii u dhexeeyay Turkiga iyo Israel.

Erdogaan  maanta waxaa uu ku suganyahay magaalada Muqdisho, isagoo u gurmaday shacabka Soomaaliyeed xilli  u caalamku  indhaha ka dabooshay.

Hogaamiyahan oo horumar  gaarsiiyay dalkiisa  ayaa tagay Soomaaliya oo aysan ku dhiirran hogaamiyayasha caalamku  inay booqdaan, iyagoo u sababaynaya dhanka ammaanka, balse Erdogan  waxaa uu meesha ka saaray  arrinkaas, isagoo Soomaaliya xaaladda ka jirta ku tilmaamay inay tahay  imtixaan laga qaadayo aadamaha.


Axmed Cabdisamad
Nairobi , Kenya

%d bloggers like this: