Maaliintii Xoriyada, Middowgii Soomaaliya, Mucaaradka iyo Mugdiga Colaadaha Maanta!!!

Somalia

Halkaan ka akhri

Maaliintii Xoriyada, Middowgii Soomaaliya, Mucaaradka iyo Mugdiga Colaadaha !!!

Bismilaahi Raxmaani Raxiim

xuriyadWaxaan dhambaal hanbalyo iyo bogaadin  xamabaarsan u dirayaa bulsha waynta soomaaliyeed ee dalka gudihiisa iyo dibadiisa kala joogaa ee daafaha aduunka ku kala daadsan waxaan leeyaahay waa maalin weyn , waa maalintii qaranka , waa maalintii xoriyada

Waa maalintii calanka , waa maalin aan qofnaba ilaawi karin  01 07  1960 kii waa maalin galadeed oo xaqeeda iyo xeerkeeda iyo xasuusteedaba mudan.

Waxaan leeyaahay maalintan tixdan gaaban

Waa maalinteenii gobonimadu dhalatay

Waa maalinteenii guusha aan  haleelnay

Waa maalinteenii gumaysugu na dhaafey

Waa maalinteenii gaaladu ka guurtay

Gebigiis dalkeeni geyigeena oodhan

Waa maalintii  gedigeen midawnay

Waa maalinteenii xornimada gudoonay

Waa maalinteenii geesigu horseeday

Geerida ka doortay gunimiyo gumaysi

Nin garaadleh baa og galadeeda maanta

Gocor mooge weeye galadeeda maanta!!!

Xuska maalinta gobonimada iyo xoriyada geyiga soomaaliyeed  waa xaqiiq in qof kasta oo ha yaraato ama ha badnaatee wadaniyada ku jirta uu dareenkeeda ogyahay

Hadaba sidee loo xusaa sidee loo qiimeeyaa sideese loo dareemaa maanta ,

Dadka qaar waxay u tahay magac uyaal ma fahansana qisada ama arinta qotada dheer  _ee ku_jirta  wadan xor ah qaranimadiisana u madax banana miisaanka uu leeyahay.

 xornimoHadaba maalinta laga joogo 49 guurada  waa side xaalada dalka soomaaliya  gebi ahaan Wadankii laysku odhan jiray jamhuuriyada soomaaliya ama  geeska afrika  halkeese xaalkiisu Marayaa maanta , aan dib u raac taariikheed samayno xusnana dagaalyahanadii iyo gobonimo doonkii soomaaliya in koobaan. Aan xusno geyiga soomaaliyeed marxaladihii uu soo maray

Mudada  laga joogo 49 sano .

1900 waxaa dagaal iyo guluf colaadeed ku kiciyay waqooyiga soomaaliya kooxo dhawra oo magacyo kala duwan lahaa waxaa  ka mid ahaa  daraawiishtii uu hogaaminayay sayid maxamed cabdule xasan iyo koox kale oo la odhan jiray falaago ama jabhada gobonimo doonka iyo koox kale oo uu hogaamiye u ahaa una badna culumaa udiin iyo dagaalyahano muwaadiina oo uu hogaamin jiray sheikh bashiir oo kazoo jeeday gobolka togdheer

Xaga dhinaca koonfurtana waxaa gobonima doon badan dagaal kula jiray  gebi ahaan

Gobolada mudug galguduud iyo hiiraan shabeelada dhexe ilaa jubooyinka dadka degana deegaankaas inkastoo aanan manta qalinkayga kusoo koobi Karin halyeeyadii iyo muwaadiiniintii u god galay calanka quruxda badan  waxaa ka mida ahaa hogaamiye xasan geedi abtow, sheikh daa,uud culusow , iyo rag fara badan oo kale oo dhamaantood  af iyo adinba kula dagaalamay gumaystihii soomaaliya  waxaa ka mid ahaa raga taariikhda ku leh

Gobonimo doonka soomaaliya faarax oomaar  oo taariikh qoto dheer  ku leh deegaanada gobolada waqooyi  hadaba maaha wax qalin soo koobi karo dhamaan gobonimo doonkii soomaliya in la xuso inta la xasuustaana waa muhiim.

Waxaa ka dib jiray urur siyaasadeed la jaanqaaday qaab aqoon iyo waayo aragnimo leh

Sida ururkii gobonimo doonka SYL  ee koonfurta soomaaliya oo ahaa urur  isaga iyo muwaadiintii aasaasayba lagu tilmaamo dadkii dhagax dhigay ama horseeday qaranimada iyo magaca dalka manta soomaaliya la yidhaahdo iyaga oo ahaa dhalinyaro iskood isu xilsaaray ayaa waxaa buuga taariikhda dalka waxay ka galeen baal dahaba hadaan isku dayo inaan idin xasuusiyo iyadoo qof weliba ka dheregsan yahay waa kuwan magacyadoodii ee waa in la xusaa dhamaanteena aaan xil iska saarnaa inaynaan qabyo ka dhigin dedaalkoodii

 

 

  1. Cusmaan Geedi Raage
  2. Yaasiin Xaaji Cusmaan
  3. Cabduqaadir Sh Sakhaawadiin
  4. Maxamed Faarax Hilowle
  5. Maxamed Cusmaan(baarbe)
  6. Maxamed Xirsi Nuur
  7. Daahir Xaaji Cusmaan
  8. Xaaji Maxamaed Xuseen
  9. Dheere Xaaji Dheere
  10. Maxamed Cabdule (xayeeysi)
  11. Maxamed Cali Nuur
  12. Khaliif Hudda Macalin
  13. Cali Xasan Maxamed (verdura) 

Dhalin yaradan  ilaahay  abaalmarin fiican iyo janatul firdowsa hawgu deeqo inta dhimatay inta noolna dib dhaaf iyo nolol cisi leh ilaahay haku dhaafo waxay ahaayeen aabayaashii qaranimada soomaaliyeed waxayna awooda in badan saareen  inay soomalida uga digaan dhibaatooyinka qabyaalada jahliga is quudhsiga iyaga oo ku boorin jiray horumarka iyo higsiga wadamada khayrkooda iyo kor u qaadista aqoonta iyo wax soo saarka bulshada soomaaliyeed.

 

Markii la helay dowladii iyo calankii Soomaaliya ee ay midoobeen  soomali south iyo somali north  maxaa laga dhaxlay , waxaa loo doortay madaxweynihii ugu magaca dheeraa geyiga Soomaaliya Aadan Cabdule Cismaan Aadancade, iyada oo beelaha qaar tabanayeen cadaalad daro hadana wadanka waxaa ka jiray horumar wax soo saar iyo amaan kala danbayn iyo maamul dowladeed oo dadku u simanyahay kala xigsasho iyo nin jeclaysina uusan jirin waxaana dowladaas ka noqday raysalwasaare Cabdirisaaq xaaji xuseen iyo Cabdirashiid cali Sharmarke  iyadoo labadoobada doorashada madaxweynahooda aysan wax cilada iyo carqaalada abuurin bulshaduna ku qanacsanayd.

Waxaa dhacday doorasho waxaana is sharafleh u tanaasulay madaxweyne aadancade iyada oo la doortay madaxweyne   Cabdirashiid Cali Sharma’arke  waxaa uuna  doortay Raysalwasaare Maxamed xaaji ibraahin Cigaal oo ka soo jeeday soomalida gobolada waqooyi

Taas oo keentay in qaybo ka mida soomaaliya ay cajab gelin waydo oo ay sababtay in la dilo madaxweyne Cabdirashiid Cali Sharma’arke arintaas awgeed iyo arintaas oo sababtay khilaafka maanta ragaadiyay  dalka Soomaaliya , waxaa 1969 dalka gebi ahaantiis la wareegay xoogaga melereriga dalka Soomaaliyeed oo ay generaalo iyo kornaylo horkacayaan waxaana dawladii dalka lagu qabsaday afgambi iyadoo xisbigii la baxay kacaanka hantiwadaaga Soomaaliyeed uu qabsaday gebi ahaanba dalka Soomaaliya,

 

Waqtigaas ayaa waxaa xisbgaa lagu xasuustaa waxqabad badan iyo inuu ahaa bilowgii burburka soomaaliya kadib dagaalo uu ku qaaday wadanka itoobiyaa oo sababay in samaysmaan jabhado ku dhisan xaalad qabiil iyo ururo hubaysan oo ka bilaabma qabiil kuna dhamaada jufo iyo bah bah oo dhaxal siiyay jamhuuriyadii dalka soomaaliya gebi ahaanteed

Aafo dagaal , haybsooc , kala fogaansho,.  Kala qaybsanaan iyo dagaal sokeeye , mid maskaxeed iyo mid gacmeed  dalkii calanka keliya lahaa waxaa uu yeeshay calamo badan oo kan maanta caasimada ka taagan ee madaw ee ay kooxaha islaamiyiinta qaarkood wataan ugu danbeeyey.

 

Hadaba waxaan qoraalkayga ku soo afjarayaa  1960kii xornimadii aan haleelnay ayaa waxaa dhaxalkeedii uu noqday inaan hanan kari wayno kuna heshiinweyno hogaanka siyaasadeed ee dalka ilaa ay sababtay inaan u kala qaybsano qurub qurub  qoys , qoys, iyo qof qof

Dhibaatada lixaadka leh oo saamaynteedi gaadhay , xagan dhaqan xag dhaqaale iyo xag dhuleed xag nabadgelyo xag caafimaad , xag deegaan  iyada oo maanta meel inoo fiyaw ama inoo caafimaad qabtaa aysan jirin ayaa waxaan hadana weli ku maqan nahay sidii inta dadka hadhayna loo dabar jari lahaa inta dhimatayna banaanka loogu soo saari lahaa inta dhalan doonta loo dhalan iyo dhaqan doorin lahaa !!!

 Waxaan hadalkayga ku soo afjarayaa maanso aan gubaabo ah oo dhamaan shacabka soomaaliyeed xasuusinaysaa gobonimadii iyo xoriyada soomaaliya qaabkii loo galay

Waxaana maansada ugu magac daray   xuskii gobonimodoon

 

Maansadii  Gobonimodoon

 

Indhawaale maan gelin

Googooska maansada

Iyo goobaahan rabay

Maantaan galbinaya

 

Waxaan uga golleeyahay

Xaajadan guracantee

Kala gaaf wareega ah

Aadan geesiyaw  garo

Arimahan  gardiidka

Sida loo gorfeeyiyo

Sida aad u kala guri

Adigaa garaadkiyo

Garyaqaan ahaayoo

Gaadhsiin karaayee

 

Waqtigii gumaysiga

Gaalada caadaanka ah

Geyigeena joogtee

Ee gees ilaa gees

Gabaldhaca jabuûtiyo

Gaarisiyo kiiniya

Gobolada galbeediyo

Gebigiis waqooyiga

Kii gibil cadaan iyo

 Gaalkii amxaarkiyo

Intay gacal wadaagan

Gooni iiga haysteen

Soomalida isgarabtaal

Gedigeed walaaliyo

Gacan qudha ahayeen

Gobol weliba gaarkiis

Gobonimo udirirkii

Go,aan lagu midoobiyo

Gudoon dhacay ayuu aha

In lays garabsadaayoo

Gurmad laysa siiyaa

 

Geesigii bashiiriyo

Gurmadkii togdheer

Ilaa gaadhay bari sare

Waa tii gaalka saynta leh

Lagu galay hargaysiyo

Gobolkaa sanaagiyo

Gebigiis waqooyiga

Waatii ay gooyeen

Gaalada ku laayeen

Gobolkii ku caanbaxay

Gaaladiidka weligiis

Ilaa guudka sara iyo

Goobihii taleexiyo

Gedigiiba reer sool

Ilaa gaalkacyoo idil

Garoowe iyo nugaaliyo

Goob kastuu dalkeena ah 

Galguduud dhexdoodoo

Lagu galay talyaaniga

Gurmadkii isaga yimi

Goonyaha u dhawdhaw

Goobaha ku kala yaal

Geesaha dalkeena

Aan kuu gorfeeyeee

Adna iga gur sheekada

Geesinimada soomaal

Geyigaa aqoonsaday

Guutooyin daa,uud

Gadhqaadaayo oo badan

Yaa mareeg kasoo galay

Koox gaydhamaysoo

Gurdanka iyo guuxiyo

Gudaheeda ceelbuur

Galhareeri joogtaa

Iyana goobta soo galay

Gelinsoor xageedana

Kuman gaardiyayoo

Gaashaanka iyo waran

Waxay gacantu gaadhiyo

Gudima iyo soodhiyo

Garuun aan kasoo tegin

Gariiraysa baa timid

 

Waa tay galaydheen

Gaaladiina madhiyeen

Xarardheere lagu galay

Lagu gaabshay ceelbuur

La go,doonshay gebigood

Galguduudna laga raray

 

Kamay gaabsan beledweyn

Gedi waxay isku raaceen

Ilaa gaalka saynta leh

Geyiga uu iskaga tago

Inaan gabar kasoo harin

Garasyaani waatii

Galab guutadiisiii

Gobonimo u dirirkii

Goobta magacu uu yahay

Lagu gooyay gebigood

Galka jowhar laga raray

Gudaha laysla soo galay

Balcad lagu gadaansamay

Gacansaara gaalada

Iyana lagu gudoonsaday

Xamar gudaha loo galay

Dhagax gawda lagu guray

 

Ragii goostay taladaas

Ee geeystay nabadaa

Gobonimada soo helay

Gumaysigiina naga raray

Geesiyaashii eebboow

Godka aakhiro u nuur

Galadooda deeqsii

Jano lagu gam, aayoo

Gudoonkii barwaaqada

Rabiyaw  gu,doonsii

Nimco aan gaboobayn

Naxariisna gaadhsii 

 

Calankii gobta ahaa

Calankii galaysnaa

Cadaw uusan gaadhay

Xidigtii shangeesta

Calankii ku gaadhnaa

Maxaa loo goblamiyoo

Loo guhaadshay gacalow

Maxaa loo gabood falay

Gobonimada lagu nacay

Maxaa geesiyaashiii

Godobta looga gelayaa

Tacabkoodii loo gubay

Maxaa geesiyaashii

Samahay geleeniyo

Wanaagayn gaadaameen

Gebi looga ridayaa

Goblin talo aduunyoow

Geyigeena soomaal

Gobonimo u dirir maleh

Ruux garaadle kuma hadhin

Geesiyaal wadaniyiyo

Rag wax galaya maantoo

Garbaduubka haystiyo

Ka gargaara malahoo

Gedigeen cidlaan nahay

Iyo laguma guuraan!!!

 

Guulow allahayaw

Gurmad kaaga nagu deeq

Gobonimo geyiggayaga

Markaleeto gaadhsii

Ilaahayaw gandiga iyo

Gafanaha qabiilkee

Go,doon buu na galiyee

Goortaan garan lahayn

Rabiyaw na gaadhsii

Xornimo na gudoonsii

 

Aamiin aamiin aamiin

 

 

Sharax kooban _

Aadan geesiyaw garo= waa saaxiibkay ahna macalinkayga oo aan ku halqabsaday(Aadan Cabdiqaadir Foodle) Aadan Luzerno

Geesigii Bashiir =waa sheikh bashiir oo kula dagaalami jiray gumaystaha gobolka Togdheer

Guutooyin Daa,uud = waa sheikh daa,uud culusow oo ahaa gobonimo doonkii gobolada dhexe kula dagaalami jiray gumaystihii talyaaniga

Garasyaani= waxaa uu ahaa nin caana oo talyaaniya waxaa soomalidu ku dishay meesha hada la yidhaahdo garasyaani oo u dhaxaysa beledweyne iyo buula barde

 

Fiiro Gaara : geesiyaasha ama gobonimo doonka aanan xusin ugama tegin xumaan ee si guud ayaan u xusay  khaafiyada maansada ayaana ii saamixiwayday  ,

gobolada aanan sheegina  sidoo kale

Waxii qalada ee aad ku aragtaan waad iga waydiin kartaan qoraalka iyo maansada waana ka cudur daaranayaa .

 

Wabilaahi Tawfiiq 

Waa qaliinkii iyo Hal_abuurkii

Cabdiraxiin Hilowle Galayr

SomaliSwiss@hotmail.com

About these ads
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4,431 other followers

%d bloggers like this: